ODRŽAN NAUČNI SKUP - NOVI POGLEDI U PREVENCIJI, DIJAGNOSTICI I TRETMANU KARDIOVASKULARNIH BOLESTI
26.03.2026.
Naučni skup „Novi pogledi u prevenciji, dijagnostici i tretmanu kardiovaskularnih bolesti“ održan je 25. marta 2026. godine u ANURS-u. Organizovali su ga Odbor za kardiovaskularnu patologiju Odjeljenja medicinskih nauka ANURS-a i Odbor za kardiovaskularnu patologiju SANU, u saradnji sa Medicinskim fakultetom Univerziteta u Banjoj Luci.
Cilj organizovanja ovog naučnog skupa bio je da se podigne nivo znanja zdravstvenih radnika o prevenciji, dijagnostici i tretmanu kardiovaskularnih bolesti. Skup je akreditovan od strane Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite u okviru programa kontinuirane edukacije zdravstvenih radnika.
Na naučnom skupu referate su izložili:
- akademik Vladimir Kanjuh, Značaj pleksiformne lezije kod plućne hipertenzije u urođenim srčanim manama sa levo-desnim šantom;
- akademik Miodrag Ostojić, Terapija infarkta miokarda sa ST elevacijom: pogled kroz prizmu više od pola veka ličnog kliničkog iskustva;
- akademik Duško Vulić, Novi pogledi u prevenciji kardiovaskularnih bolesti – kako postići globalne ciljeve do 2033. godine;
- akademik Milan Nedeljković, Novi pogledi u tretmanu strukturalnih bolesti srca;
- akademik Milovan Bojić, Prve transplantacije jetre i srca u Srbiji;
- prof. dr Ranko Škrbić, dopisni član ANURS-a, RAS u kardiovaskularnoj regulaciji – novi terapijski izazovi;
- prof. dr Snježana Popović Pejičić, dopisni član ANURS-a, Kardiorenalni sindrom i dijabetes;
- prof. dr Zoran Vujković, dopisni član ANURS-a, Novi pogledi u primarnoj i sekundarnoj prevenciji infarkta mozga.
U okviru Naučnog skupa analizirano je trenutno stanje, dijagnostika i tretman kardiovaskularnih bolesti, kako kod nas, tako i u svijetu.
Kardiovaskularne bolesti (KVB) predstavljaju vodeći uzrok smrti i invaliditeta širom svijeta i odgovorne su za više od 18,6 miliona smrti godišnje, što čini 1/3 globalnih smrti, pogađajući pojedince iz različitih demografskih i socioekonomskih sredina. Zemlje sa niskim i srednjim prihodima doživljavaju disproporcionalni porast morbiditeta i mortaliteta povezanog sa KVB.
Većinu opterećenja KVB izaziva aterosklerotska kardiovaskularna bolest (ASCVD), pri čemu su ishemijska bolest srca i moždani udar vodeći uzroci. Pored toga, druge ozbiljne bolesti, poput srčane insuficijencije i atrijalne fibrilacije, takođe predstavljaju zabrinutost. Globalni trendovi izgubljenih godina života (DALY) nastavljaju da rastu, posebno zbog ishemijske bolesti srca, moždanog udara i hipertenzivne bolesti srca. Uprkos značajnom napretku i širenju obima kardiologije u okviru moderne kardiovaskularne medicine, i dalje postoje veliki nedostaci u prevođenju dokazanih saznanja u dosljednu svakodnevnu praksu.
Digitalna revolucija preoblikuje prevenciju, dijagnostiku i tretman KVB, pružajući neviđene mogućnosti za ranu detekciju, stratifikaciju rizika i njegu usmjerenu na pacijenta. Nosivi uređaji, aplikacije za mobilno zdravlje i platforme za telemedicinu omogućavaju kontinuirano praćenje vitalnih funkcija, pružajući podatke u realnom vremenu koji mogu olakšati pravovremene i personalizovane intervencije.
Precizna medicina predstavlja transformativni pristup u prevenciji, dijagnostici i tretmanu KVB, koristeći kombinaciju genetskih, molekularnih, snimajućih podataka i podataka o životnom stilu kako bi se prilagodila procjena rizika i intervencije.
Poligenski skorovi rizika mogli bi omogućiti ranu identifikaciju osoba sa visokim rizikom, čak i među mladim populacijama sa niskim apsolutnim rizikom, olakšavajući pravovremene preventivne mjere.
Kombinovane terapije koje ciljaju više puteva, režimi prilagođeni pacijentima, precizno doziranje, terapija vođena farmakogenomikom i preraspodjela postojećih lijekova sve više se ističu, što odražava pomak ka holističkoj, mehanizmima vođenoj, prevenciji, dijagnostici i tretmanu kardiovaskularnih bolesti.
Uprkos dostupnosti čvrstih, i na dokazima zasnovanih, smjernica, značajan jaz između dokaza i prakse postoji u prevenciji, dijagnostici i tretmanu kardiovaskularnih bolesti. To uključuje ograničene resurse, neadekvatnu ili fragmentisanu zdravstvenu infrastrukturu, nedovoljnu integraciju između primarne zaštite i specijalističkih službi, kao i nejednak pristup farmakološkim i nefarmakološkim intervencijama.
Klinička inercija ostaje glavna prepreka da se započne ili pojača terapija uprkos neispunjenim ciljevima, često izazvana vremenskim ograničenjima suprotstavljenim kliničkim zahtjevima i terapijskom složenošću. Pored toga, ograničeno vrijeme za konsultacije često rezultuje površnim savjetovanjem o načinu života, što nije dovoljno za podršku dugotrajnoj promjeni ponašanja.
Pridržavanje terapije od strane pacijenata predstavlja jedan od najupornijih izazova u prevenciji i tretmanu KVB. Nepoštovanje terapije lijekovima je česta pojava, što se pogoršava polifarmacijom, percipiranim ili stvarnim neželjenim efektima, visokim troškovima, kao i plaćanju iz sopstvenih sredstava i ograničenim razumijevanjem koristi liječenja. Strategije na nivou populacije i zdravstvene politike ostaju temelji prevencije KVB.
Samo koordinisani i usklađeni napori u domenu pacijenata, ljekara i zdravstvenog sistema mogu omogućiti efikasnu prevenciju, dijagnostiku i tretman KVB da dostignu svoj puni potencijal i smanjenje globalnog tereta KVB.
Nakon izloženih referata istaknutih stručnjaka iz Republike Srpske i Srbije i diskusije koja je uslijedila potom, doneseni su sljedeći.
ZAKLjUČCI
- Sprovoditi politiku kontrole duvana, uključujući oporezivanje, ograničenja, oglašavanja i ograničenja uticaja industrije.
- Pošto danas, u odnosu na samo prije nekoliko godina, postoji svjetski konsenzus o štetnosti napitaka sa alkoholom, intencija je da se, kao i duvan, obilježi etiketom da je alkoholni napitak štetan za zdravlje (kanceri, moždani udari, hipertenzija, srčana insuficijencija, atrijalna fibrilacija, ciroza jetre, atrofija mozga). Svjetska zdravstvena organizacija, čiji smo član, ističe da je nulta doza jedino sigurna, odnosno da rizik počinje sa prvom kapi.
- Obezbijediti promociju poreza na zaslađene napitke i obavezno označavanje zaslađene hrane.
- Obezbijediti široki skrining glavnih faktora rizika hipertenzije, dislipidemije, gojaznosti i dijabetes melitusa u cilju ranog otkrivanja, procjene kardiovaskularnog rizika i adekvatnog tretmana.
- Obezbijediti uvođenje registra akutnog koronarnog sindroma u cilju poboljšanja adekvatnog tretmana i poboljšanja mjera sekundarne prevencije koronarne bolesti. Obavezna zdravstvena dokumentacija bi trebalo da se prilagodi tako da to nije jedan formular više, već provjera kvaliteta, naročito intervencija u salama za kateterizacije. U sadašnjem vremenu imamo broj intervencija (kvantitet, jer je država obezbijedila da u šest gradova postoje sale za kateterizaciju), ali ne i da li su one urađene u preporučenim vremenskim okvirima (kvalitet). Samo na vrijeme urađena intervencija spašava život i smanjuje invaliditet. Uvidom u kvalitet intervencija se ne samo poboljšava praćenje bolesnika, već omogućava i pravilna finansijska politika RFZO i Ministarstva zdravlja. Ta vremena bi trebalo da budu dio otpusnih pisama.
- Obezbijediti rano otkrivanje atrijalne fibrilacije u cilju adekvatnog tretmana i sprečavanja kardiovaskularnih komplikacija.
- Uvesti registar akutnog moždanog udara u cilju poboljšanja adekvatnog tretmana i poboljšanja mjera sekundarne prevencije. Ovaj registar je neophodan da bi se dobili podaci, što je preduslov za poboljšanje primarne i sekundarne prevencije moždanog udara, koja nije na zadovoljavajućem nivou.
- Potrebno je uvesti registar osoba sa gojaznošću radi ranog otkrivanja i adekvatnog tretmana kardiometaboličkih poremećaja.
- Za poboljšanje ishoda kod pacijenata s kardiometaboličkim stanjima, potreban je sveobuhvatan pristup koji kombinuje terapije zasnovane na dokazima, tehnološke inovacije i fokus na prevenciju.
- Neophodno je rano otkrivanje metaboličkih poremećaja hronične bubrežne insuficijencije i supkliničke kardiovaskularne bolesti radi pravovremenih preventivnih i terapijskih procedura.
- Kod osoba sa povišenim kardiometaboličkim rizikom preporučuju se integrisane mjere modifikacije životnog stila, optimalna kontrola faktora rizika i adekvatna farmakoterapija.
- Povezivanje kardiologije, endokrinologije, nefrologije i javnog zdravlja ključno je za poboljšanje ishoda liječenja.
- Unapređenje kardiometaboličkog zdravlja zahtijeva edukaciju, istraživanja, uvažavanje socijalnih faktora, bolju dostupnost terapije i razvoj multidisciplinarnih modela i partnerstva u zajednici.
- Integracija tradicionalnih i novih faktora rizika sa inovativnim tehnologijama, uključujući digitalno zdravstvo, preciznu medicinu, nove farmakoterapije i intervencije na nivou populacije, nudi obećavajuće puteve za ranije otkrivanje, prilagođene tretmane i poboljšano pridržavanje terapiji.
- Politike koje integrišu precizno javno zdravlje i adaptivne programe smanjenja rizika imaju potencijal da optimizuju prevenciju KVB kako na individualnom, tako i na nivou populacije, istovremeno se baveći sistemskim nejednakostima i ograničenjima resursa.
- Potrebno je kontinuirano raditi na ranom otkrivanju urođenih srčanih mana koristeći fetalnu ehokardiografiju, sprovoditi rane interventne procedure i obezbijediti adekvatan tretman urođenih srčanih mana.
- Pleksiformnu leziju, kao Jet leziju, i njeno nepostojanje kod udružene anterogradne i retrogradne plućne hipertenzije zbog nedostataka gradijenta prvi su u svijetu opisali Kanjuh i sar.
- Kod dijagnostikovane pleksiformne lezije preoperativnom biopsijom pluća – vrijeme za hirurško zatvaranje defekta kod urođenih srčanih mana sa inicijalnim lijevo-desnim šantom je isteklo.
- Da bi se ostvario napredak u prevenciji KVB cjelokupno društvo mora da uloži napor, a ne samo zdravstvena struka. Od krucijalne važnosti je uključivanje izvršne i zakonodavne vlasti i donošenje potrebnih zakona.
- Potrebno je kontinuirano sprovoditi mjere ranog otkrivanja bolesnika sa srčanom slabosti, pružati im adekvatan tretman, praćenje faktora rizika i komorbiditeta, uz obezbjeđivanje rehabilitacije i psihološke podrške.
- Potrebno je kontinuirano raditi na primjeni novih interventnih metoda tretmana strukturalnih bolesti srca, kao što su balon dilatacija aortne valvule, transkateterska implantacija aortnog zaliska, perkutano zatvaranje otvora na interatrijalnom i interventrikularnom septumu, zatvaranje aurikule lijeve pretkomore, perkutano liječenje mitralne regurgitacije i dr.
- Transplantaciona medicina podrazumijeva složenu koordinaciju eksperata i velike materijalne resurse. Postaje žrtva vlastitog uspjeha zbog konstantnog nedostatka organa za presađivanje.
- Potrebno je sistemsko povezivanje i organizaciona struktura transplantacionih centara.
