ZAKLjUČCI SA NAUČNE RASPRAVE - REPUBLIKA SRPSKA I SARADNjA SA RUSIJOM, SJEDINjENIM AMERIČKIM DRŽAVAMA I EVROPSKOM UNIJOM
24.04.2026.
Zaključci sa naučne rasprave „Republika Srpska i saradnja sa Rusijom, Sjedinjenim Američkim Državama i Evropskom unijom“ održane 23. aprila 2026. godine u organizaciji Odjeljenja društvenih nauka Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske.
Bosna i Hercegovina je specifična državna zajednica, kako zbog složenog oblika njenog državnog uređenja, tako i zbog njenog specifičnog položaja i međunarodnopravnog statusa, prvenstveno zbog ingerencija međunarodne zajednice u njoj, oličenih prvenstveno u kancelariji OHR-a i u Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine. Pored ovoga, njen položaj, s obzirom na okruženje i stanje u njemu, kao i ulogu i značaj Balkana u Evropi, daju dodatnu dimenziju ovoj specifičnosti.
Bosna i Hercegovina, kao složena državna zajednica konfederalno- federalnog oblika državnog uređenja, rezultat je međunarodnog mirovnog sporazuma čiji su garanti najznačajnije države svijeta. Republika Srpska, kao entitet u njoj, samostalan u okviru svojih nadležnosti, koje su značajne, a u okviru dejtonskih rješenja, ima svoj specifičan međunarodnopravni subjektivitet – subjektivitet sui generis, ima pravo da ima svoj stav kao i stav u kreiranju spoljne politike Bosne i Hercegovine u cjelini. Republika Srpska ima pravo da kreira i iznese svoj stav prema svim relevantnim međunarodnopravnim i političkim pitanjima. Pored ovoga, institucije Bosne i Hercegovine imaju ustavnu obavezu, iako se to iz Federacije BiH, odnosno od strane njenih predstavnika u zajedničkim institucijama, najčešće ignoriše, da prilikom kreiranja spoljne politike BiH uvažavaju stav i mišljenje Republike Srpske.
Ruska Federacija, Sjedinjene Američke Države i Evropska unija, odnosno najznačajnije zemlje članice EU, garanti su Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ruska Federacija, tradicionalno slovensko-pravoslavni prijatelj i za nas najznačajniji garant Dejtonskog mirovnog sporazuma; SAD, kreator tog istog sporazuma, sa kojima imamo savezništvo u dva svjetska rata ali i neugodna iskustva u posljednjim decenijama, te Evropska unija, odnosno neke od zemalja članica, predstavljaju mozaik velikih sila u eksplozivnoj interakciji koji mora pažljivo da prati spoljna politika svake zemlje i koji se iz dana u dan mijenja. Ne treba zaboraviti ni potencijalno planetarno najmoćniju i prijateljsku Kinu, kao i odnos svih ovih međunarodnopravnih subjekata prema njoj. Uostalom, ne smije da se zanemari ni Turska i njena uloga u Federaciji BiH, pogotovo s obzirom na najnovija dešavanja na međunarodnoj sceni. Sve ovo treba posmatrati u kontekstu statusa i prava Republike Srpske, jedinstva srpskog naroda u Republici Srpskoj i Republici Srbiji, koja je jedan od potpisnika Dejtonskog mirovnog sporazuma, kao i u kontekstu odnosa sa drugim entitetom, odnosno Federacijom Bosne i Hercegovine. Vjerujemo da je ova naučna rasprava doprinijela definisanju jedinstvenog stava Republike Srpske prema postojećim odnosima na međunarodnopravnoj i političkoj sceni, odnosno u kreiranju spoljne politike.
Na osnovu izlaganja i rasprave definisano je nekoliko zaključaka:
- Odnosi sa Ruskom Federacijom su dobri, što je značajno i što treba i dalje odražavati.
- Značajno je očuvati srpsko jedinstvo u odnosima Republike Srpske i Republike Srbije.
- Odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama trenutno su u uzlaznoj liniji, što je, u svakom slučaju, dobro, ali treba biti spreman i na eventualna buduća dešavanja nakon izbornih procesa u SAD.
- Pritisak Evropske unije i, posebno, Njemačke, intenzivira se, s čim trebamo računati i biti spremni na to.
- Treba imati u vidu specifičnu ulogu Turske i njen odnos prema Balkanu, posebno prema srpskom narodu u cjelini.
- Posebno je značajno očuvati političku stabilnost Republike Srpske, kao i korelaciju spoljne i unutrašnje politike.
- Ne smijemo izgubiti iz vida ulogu Kine, kao značajne svjetske sile.
Akademija nauka i umjetnosti će u dogledno vrijeme objaviti zbornik sa naučne rasprave.
Prije samog početka naučne rasprave izvršena je inauguracija inostranog člana ANURS-a akademika Nenada Kecmanovića.
