Naučno-istraživački projekti

• Naučno-istraživački projekti odjeljenja prirodno-matematičkih i tehničkih nauka
• Naučno-istraživački projekti odjeljenja medicinskih nauka
• Naučno-istraživački projekti odjeljenja društvenih nauka
• Naučno-istraživački projekti odjeljenja književnosti i umjetnosti

• Početna
• Projekti i skupovi
• Naučno-istraživački projekti
• Naučno-istraživački projekti odjeljenja književnosti i umjetnosti

Naučno-istraživački projekti odjeljenja književnosti i umjetnosti su:

• Ispitivanje srpskog dijalekatskog kompleksa Bosne i Hercegovine (Odjeljenje književnosti i umjetnosti) naziv je projekta koji je fi­nan­si­ra­lo Mini­star­stvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2012–2014). Cilj projekta je sveobuhvatno i sistematsko ispitivanje srpskih narodnih go­vora na prostoru Bosne i Hercegovine, u čemu se izdvaja nekoliko temat­skih cjelina: a) monografski opisi govora više zona (šire područje uz Savu [od ušća Vrbasa do zapadne granice Semberije], ikavski šćakavski i što­kavski govori Kupreške visoravni, okoline Bugojna, Donjeg Vakufa, ije­kavski govori okoline Kaknja, Zenice, Trebave, Ozrena, Majevice, Gor­njeg i Donjeg Birča, Osata, Erske oblasti, Mulaluka u širem smislu, Gla­si­na­čke visoravni itd.); b) snimanje govora lica koja su u toku posljednjeg ra­ta napustila stara ognjišta; v) preciziranje važnijih dijalekatskih (fo­net­skih, morfoloških, sintaksičkih, tvor­be­nih, leksičkih) izoglosa; g) is­pi­tivanje tipova i dometa dijalekatske inter­fe­ren­cije (uticaj bošnja­čkih i hrvatskih govora na formiranje dana­šnje slike srpskog di­ja­le­kat­skog kom­ple­ksa BiH); d) rad na Srpskom dijalektološkom atlasu (pri­ku­plja­nje, obrada i kartografisanje jezičkih podataka iz punktova sa prostora BiH); đ) prikupljanje i obrada dija­lekatske leksike (i izrada dijalekatskih rje­čnika za više lokalnih govora); e) onomastička istraživanja (pri­ku­­pljanje ono­ma­stičke građe na terenu, njeno sređivanje i objavljivanje u obli­ku nau­čnih studija, odnosno posebnih onomastičkih monografija).
• Jezičke i stilske karakteristike tekstova o Velikom ratu (Odje­ljenje književnosti i umjetnosti) je projekat koji je finansiralo Mini­star­stvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2014–2015). Spe­ci­fi­čne dru­štveno-političke, ekonomske, bezbjednosne i kulturne pri­like u vri­jeme ratnih zbivanja uslovljavaju i specifičan (književ­noumjetnički) izraz. Očekuje se da je taj izraz pod jakim uticajem pro­mjena, posebno u je­zi­čkoj normi, a da u njegovom leksičkom sloju dominiraju idiomatske forme fra­zeoloških konstrukcija, dijalektizmi, žargonizmi i neologizmi, kao i kli­šeirane jezičke konstrukcije tipa vojne komande, psovke, kletve, zakli­njanja, zdravica, pripjeva i sl. Jedan od rezultata po­kazao je koji su sve ratni činioci uslovili sociolingvističke, strukturne i stilističke promjene u srpskom jeziku. Bitan rezultat je i veza tematskih sadržaja Velikog rata sa modernim tokovima srpske poezije i proze, kao i sa kulturnoistorijskim i jezičkim promjenama. I treće, na kraju istra­ži­vačkog perioda konkretan rezultat biće tematski zbornik u kome će biti os­vijetljeni najznačajniji aspekti date teme. Sociolingvistički status srp­skog jezika, s obzirom na njegovo preimenovanje u srpskohrvatski, direk­tno je uslovljen naglašavanjem jugoslovenske ideje, posebno izražene u Sker­li­ćevoj anketi o književnom jeziku. Ratna situacija i literatura o ratu uti­cala je na stilske diferencijacije unutar jezika, posebno izražene for­mi­ranjem beogradskog stila u jeziku čije su se posljedice osjetile u struk­turi cjeline srpskohrvatskog kao srpskog jezika.
• Jezik medija i jezička kultura (Odjeljenje književnosti i umjet­nosti) je projekat koji je finansiralo Ministarstvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2012–2014). Budući da se stanje srpskog jezika, posebno nje­go­ve norme, i tendencija (ne)opravdanog inoviranja, zasnovanog na stva­ra­la­čkoj slobodi autora, najjasnije i najfrekventnije, zbog masovne distri­bu­­cije, ogleda u jeziku štampe, tu tematiku trebalo bi istra­živati ne samo u ok­viru jednogodišnjeg projekta nego projekta koji bi stalno pratio jezik šta­mpe. Po­kazalo se: a) da je standardnojezička ispravnost različita u ra­zličitim medijima i njihovim jezičkim žanrovima (npr. najveća je u žan­ru vijesti, a najmanja u „zabavnim” žanrovima), b) da hrvatski i bo­šnja­čki me­dijski jezički izraz na svim nivoima lingvističke analize (od fo­no­lo­škog do sintaksičkog) odražava tendenciju udaljavanja od uobi­ča­jenih go­vor­­nih uzusa zajed­ni­čkog jezika, a s ciljem dokazivanja nacio­nalno-je­zičke auten­tičnosti, v) da engle­ski kao jezik globalne civilizacije utiče na srp­ski jezički izraz, i u upotrebi brojnih anglicizama i u upo­trebi kon­struk­cija, te g) da kao najra­sprostranjeniji vid verbalnog izra­žavanja, pu­bli­ci­sti­čki stil, sa svojim novinarskim podstilom i žanro­vima, ima naj­veći uti­caj na jezik svaki­dašnjice, a preko jezika i na mode­lovanje javnog mi­šlje­­nja i kulture izra­žavanja određene društvene zajednice.
• Govori Bosne i Hercegovine u kontekstu dijalekatske inter­fe­rencije (Odjeljenje književnosti i umjetnosti) naziv je pro­jekta koji je fi­nans­i­ra­lo Mi­ni­­starstvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2014−2015). Je­zi­čka i dijalekatska interferencija, kada je riječ o srpskom je­zič­kom i etni­čkom prostoru, spada u red najizazovnijih oblasti is­tra­ži­va­nja. Ne­po­srednom sučeljavanju, odnosno koeg­zi­sten­ciji različitih go­vor­nih idi­oma širom srpskog jezičkog prostora vodile su, u prvom redu, po­slje­dice dje­lovanja dviju činjenica. Govori na geografskoj etničkoj pe­ri­fe­ri­ji bili su izlo­ženi vjekovnom uticaju susjednih, po pravilu ne­slo­ven­skih jezika. Masovne migracije, pretežno tokom HV i HVI, a naročito u HVIII i početkom HIH vijeka, do­vele su doseljenike iz obla­s­ti Stare Her­cegovine i (znatno manje) Crne Gore, pretežno nosioce her­ce­govačko-kraji­škog dija­lekta, u neposredni dodir sa baštinicima osjet­no dru­gačijih idioma. Te­renska istraživanja nastavljena su na preostalom prostoru visoke Her­ce­govine. Dio rezultata rada na projektu već je objavljen (jedna monografija i sedam članaka i rasprava).
• Srpska književna baština u BiH (Odjeljenje književnosti i umjet­nosti) projekat je koji je finansiralo Ministarstvo nauke i teh­no­logije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2012–2013). Projekat predstavlja više­godi­šnje plan­sko istraživanje srpske knji­ževne tradicije u Bosni i Herce­go­vi­ni, čija je sveukupna baština do sa­d­a tumačena ili u univerzalnim evrop­skim ili u anacionalnim bo­san­skim odrednicama. To je dovelo do ne­a­de­­kvatnog viđenja srpske kulturne tra­dicije u ukupnom kulturnom na­sljeđu. No­va inter­tekstualna i in­ter­me­di­jalna istraživanja trebalo bi da pokažu na koji je način i u kojim vi­do­vi­ma i ona prepoznatljiva, te u kak­vim je od­no­sima (na jezičkom, tematskom, idej­nom, žanrovskom i stil­skom planu) pre­ma knji­ževnim tradicijama dru­gih naroda u Bosni i Her­ce­go­vini i pre­ma starijoj književnoj tradiciji u Sr­biji. Dijahronijsku osnovu pro­jekta čine tri teme na kojima bi se pra­tio kon­ti­nui­tet srpske književne tradicije od naj­starijih pisanih spo­menika do kraja tur­skog perioda, u mijenama za­vis­nim od kulturnih pri­lika u poje­dinim pe­rio­dima: „Žrtva u sta­roj srpskoj knji­žev­­­nosti i njeno za­vjet­no pam­ćenje”, „Putopis od pok­lo­nič­kog proski­ni­ta­riona do modernog žan­ra” i „Srpski atributi najstarijih pi­sanih spo­me­nika u Hercegovini i Bos­ni”. Očekuje se da će ovakvim is­tra­ži­vanjima bi­ti argu­mentovano po­tvr­đen ka­rak­ter srpske književne tra­di­ci­je u Herce­go­vini i Bosni u sred­njem vijeku i turskom periodu i us­pos­tav­lje­na raz­ložna distin­kcija (sve­to­sav­ska, pra­vo­slavna i folklorna) prema dru­gim knji­žev­nim tra­di­cijama, ali i jasnije predstavljen njen univerzalni ka­rak­ter svojstven široj se­ku­lar­noj i sak­ralnoj kulturi evropskog srednjeg vi­jeka.
• Govori Bosne i Hercegovine u kontekstu dijalekatske inter­fe­ren­ci­je (Odjeljenje književnosti i umjetnosti) je projekat koji je finansiralo Mi­ni­­starstvo nauke i tehnologije Vlade Republike Srpske (2013). Jezička i dija­lekatska interferencija, kada je riječ o srpskom je­zič­kom i etničkom pro­storu, spada u red najizazovnijih oblasti istraživanja. Ne­posrednom suče­­ljavanju, odnosno koegzistenciji različitih govornih idi­oma širom srp­skog jezičkog prostora vodile su, u prvom redu, posljedice dje­lovanja dviju činjenica. Govori na geografskoj etničkoj periferiji bili su izlo­ženi vjekovnom uticaju susjednih, po pravilu neslovenskih jezika. U tom smi­slu najpoučniji je slučaj srpsko-arbanaškog pograničja, zatim sna­žan ro­manski uticaj u Crnogorskom primorju (ukršten dodatno sa ar­ba­naš­kim uplivom), kao i srpski govori okruženi većinskim rumunskim i ma­đar­skim življem (Rumunija, Mađarska) i sl. Kada je o interferenciji riječ, sud­binu peri­ferijskih oblasti dijeli i prostor Bosne i Hercegovine i raš­ke obla­sti zbog dugog, a snažnog orijentalnog, odnosno turskog uticaja, na­ročito na go­vor lokalnog muslimanskog življa. Upliv drugih jezika vid­ljiv je, razu­mije se, na svim nivoima jezičke strukture, s tim da je on naj­iz­ra­zitiji u domenu leksike i glasovnog sistema. Dijalekatska in­ter­fe­ren­ci­ja došla je do po­seb­nog izra­žaja na prostoru Bosne i Hercegovine, gdje je is­torija dos­lovno izmiješala ili stavila u prisni kontakt pripadnike raz­li­čitih et­ničkih i nacionalnih zajednica, nosioce različitih govor­nih idi­oma.
• Projekat Jezik medija i jezička kultura (Odjeljenje književnosti i umjet­nos­ti) finansiralo je Ministarstvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2013). Istraživanje u okviru projekta treba da ukaže na spe­ci­fičnosti je­zi­ka me­dija s obzirom na tip medija u kojem se jezik ostva­ruje, ali i s obzirom na tip žanra kao vrste teksta. Pritom se jeziku medija pri­stupa sa raz­li­či­tih as­pekata: socio­ling­vis­ti­čkog, psiho­lingvi­stičkog, prag­ma­­lin­gvi­s­ti­čkog, ling­vostilističkog i sistemsko lingvi­stičkog. Za jezik medija Bos­ne i Her­cegovine posebno je značajan socio­ling­vis­tički aspekt, jer se u je­zi­ku me­dija suprotstavljaju dvije tendencije: a) tendencija je­zičke raz­no­li­kos­ti koja nameće različite upo­trebne varijante lingvi­stički istog jezika ko­je se ime­nuju kao posebni jezici i b) tendencija oču­vanja srpske stan­dard­no­je­zič­ke norme. Tu se uklju­čuje i prin­cip poštovanja slobode in­di­vi­dual­nog iz­raza, nerijetko prožet narodnim jezikom, što utiče na to da u jezik me­dija pro­dire i tendencija nekul­tivisanog izraza. Pro­učavanje uticaja tih ten­de­n­cija zastupljenih u jeziku medija i njihov uticaj na razvoj književnog srp­skog jezika čine ovo istra­živanje intere­santnim i u fundamentalno-nauč­nom smislu, a i u smislu primjene njegovih re­zultata u društvu.
• Srpska književna baština (Odjeljenje književnosti i umjetnosti) pro­jekat je koji je finansiralo Ministarstvo nauke i tehnologije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2013). Zamišljen je kao višegodišnje plansko istra­ži­va­nje srpske knji­ževne tradicije u Bosni i Hercegovini, čija je sve­ukupna baština do sa­d­a tumačena ili u univerzalnim evropskim ili u ana­cio­nal­nim bo­san­skim odrednicama. To je dovelo do neadekvatnog viđenja srpske kul­turne tra­dicije u ukupnom kulturnom nasljeđu. Nova inter­tek­stualna i in­ter­me­di­jalna istraživanja trebalo bi da pokažu na koji je način i u ko­jim vi­do­vi­ma srpska književna tradicija u BiH prepo­znat­ljiva, te u kakvim je odnosima (na jezičkom, tematskom, idej­nom, žanrovskom i stilskom pla­nu) prema knji­ževnim tradicijama dru­gih naroda u Bosni i Hercegovini i pre­ma sta­rijoj književnoj tradiciji u Sr­biji. Dijahronijsku osnovu pro­je­kta, u po­čet­nom istraživanju, činile bi tri teme: „Žrtva u sta­roj srpskoj književ­nosti i njeno za­vjetno pamćenje”, „Putopis od pok­lo­nič­kog proskinitariona do modernog žan­ra” i „Srpski atributi najstarijih pi­sanih spomenika u Hercegovini i Bos­ni”. Očekuje se da će ovakvim is­tra­ži­vanjima biti argu­mentovano po­tv­r­đen karakter srpske književne tra­di­ci­je u Hercegovini i Bosni u srednjem vi­jeku i turskom periodu i us­pos­tav­lje­na razložna di­stink­cija (sveto­savska, pravoslavna i folklorna) prema dru­gim književnim tradicijama, ali i jasnije predstavljen njen univerzalni ka­rak­ter svojstven široj se­ku­lar­noj i sakralnoj kulturi evropskog srednjeg vi­jeka.
• Sabrana djela Pera Slijepčevića (Odjeljenje književnosti i umjet­no­sti) naziv je projekta koji je finansiralo Ministarstvo nauke i tehno­logije Vlade Re­pu­bli­ke Srpske (2007–2009). Projekat je od fundamentalnog značaja za knji­ževnost i kulturu Re­pu­bli­ke Srpske i Bosne i Hercegovine. Djela Pera Slijepčevića do sada su iz­da­vana u redukovanom obliku i na osnovu toga ne može se steći pravi utisak o značaju ovog književnog i kul­tur­nog radnika, koji je bio jedan od najznačajnijih članova Mlade Bosne. Rad na projektu rezultirao je obja­vlji­vanjem Sa­bra­nih djela Pera Sli­jepčevića u deset tomova, u kojima se nalazi i neo­bjav­lje­na građa grupi­sana u nekoliko tematskih cje­li­na: 1–2. tom: Ras­pra­ve o ne­ma­č­koj knji­žev­nosti i kulturi; 3. tom: Ogledi o srpskoj knji­žev­nos­ti; 4. tom: Knji­ževno-kri­ti­čki radovi; 5. tom: O umet­no­s­ti i umet­ni­ci­ma; 6. tom: Is­to­rij­ske i po­li­tičke teme; 7. tom: Dru­štvo i kul­tura; 8. tom: Pe­da­goš­ko-an­dra­goški ra­dovi; 9. tom: Bele­tri­sti­čki rado­vi i pre­pis­ka; 10. tom: Bio­grafija i bib­liografija Pera Slijep­če­vi­ća. Ob­jav­ljivanje Sa­bra­nih djela Pera Slijepčevića nije samo prezento­va­nje ostva­re­nja jednog izu­zet­­nog stva­raoca, već i pribli­ža­vanje današnjem čitaocu blis­ke književno-umjet­ničke i kul­turne pro­šlo­sti.
• Ispitivanje srpskog dijalekatskog kompleksa Bosne i Hercegovine (Odje­ljenje književnosti i umjetnosti) projekat je koji je finansiralo Mini­star­stvo nauke i tehnologije Vlade Republike Srpske (2005–2011). Pred­met projekta je sveobuhvatno i sistematsko ispitivanje srpskih narod­nih go­vora na prostoru BiH. Narodni govori predstavljaju neiscrpnu ri­znicu podataka koji osvjetljavaju istoriju jezika, lingvističku tipologi­ju, etno­istoriju, istoriju socijalnih odnosa i kulturnih uticaja, te njihovo sis­te­matsko i iscrpno istraživanje prevazilazi čisto lingvističke ok­vi­re i interese. U okviru ovog projekta izdvaja se nekoliko tematskih cje­li­na: a) mono­grafski opisi govora više zona; b) snimanje govora lica koja su u toku posljednjeg rata privremeno napustila svoja ognjišta; v) pre­ciz­i­ra­nje važ­nijih dijalekatskih izoglosa; g) prikupljanje i obrada jezičke gra­đe za po­trebe Srpskog dijalektološkog atlasa; d) prikupljanje i obrada dija­le­katske leksike; đ) prikupljanje i obrada onomastičke građe; e) is­pi­­tivanje dijale­katske interferencije.