Enciklopedija Republike Srpske
Enciklopedija Republike Srpske (ERS) najznačajniji je i najzahtjevniji projekat u dosadašnjem radu Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske (ANURS). Zamišljena je i urađena kao leksikografsko djelo opšteg tipa, oslobođeno predrasuda i ideologija. Enciklopedija treba da posluži kao nezaobilazan priručnik sistematizovanog znanja iz raznih naučnih disciplina, kulture i umjetnosti, da posluži širokom krugu korisnika, a prije svega, da doprinese širenju znanja o Republici Srpskoj. Istraživačkim pristupom i naučnom obradom predviđenih odrednica, u Enciklopediji su prikazana suštinska pitanja u vezi sa prošlošću i sadašnjošću Republike Srpske i njenim duhovnim nasljeđem (kulturom, običajima, religijom, mentalitetom). U njoj posebne odrednice imaju ličnosti svih nacionalnih pripadnosti koje su ostavile traga u istorijskom, kulturnom, duhovnom i drugom nasljeđu ili one koje su svojim djelovanjem afirmisale Republiku Srpsku. ERS jedinstvena je i po tome što obuhvata sva naseljena mjesta u Republici Srpskoj.
Prvi korak u pripremi ovog projekta bio je usvajanje Zakona o Enciklopediji Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 38/07).
Uređivački odbor, po Zakonu o Enciklopediji RS, konačno odlučuje o oblikovanju ERS – usvaja Azbučnik, kriterijume za pisanje odrednica, kriterijume za likovno-grafička rješenja i konačni izgled ERS. Centralna redakcija donijela je brojne odluke, pravilnike, kriterijume za izradu Azbučnika, pripremila uputstva (kasnije dorađivana i usavršavana) za pisanje odrednica o ličnostima, školama, bibliotekama, muzejima, pozorištima, domovima kulture, arhivima, naseljenim mjestima, koje je usvojio Uređivački odbor. Na osnovu rezultata konkursa (2012), usvojeno je odgovarajuće likovno-grafičko rješenje Enciklopedije. Zbog povećanog obima poslova, kao i bržeg rješavanja tekućih problema, 2014. godine imenovan je Izvršni odbor Uređivačkog odbora, koji brine o kontinuitetu rada na ERS − prati izvršavanje odluka Uređivačkog odbora, rješava različite organizacione probleme, utvrđuje dinamiku završavanja pristiglih tekstova, prikuplja nove tekstove i ilustrativni materijal, te obavlja druge poslove koje mu povjeri Uređivački odbor. Stručne redakcije Enciklopedije RS formirane su po naučnim oblastima i poljima. Svaka stručna redakcija ima najmanje tri člana. Urednici stručnih redakcija zaduženi su da, zajedno sa članovima svoje redakcije, daju predlog dopune i izmjene azbučnika za svoju stručnu redakciju. Na izradi prvog toma Enciklopedije RS angažovano je 28 stručnih redakcija, dok je za drugi i treći tom izvršeno spajanje stručnih redakcija, te je njihov broj smanjen na 16, a od četvrtog toma organizovano je 15 stručnih redakcija.
Osnovna metodološka načela za izradu ovog leksikografskog djela predstavljena su u predgovoru prvog toma.
Prvi tom Enciklopedije RS objavljen je 2017. godine i obuhvata odrednice sa početnim slovima A i B. Sadrži 1.303 odrednice i 271 pridodatu odrednicu (pododrednicu), 372 fotografije i 32 karte, na 783 stranice. Za potrebe izrade prvog toma Enciklopedije RS angažovano je 28 stručnih redakcija i 266 saradnika. Obrađene su odrednice o dva grada (Banja Luka i Bijeljina) i pet opštinskih centara (Berkovići, Bileća, Bratunac, Brod i Bosansko Grahovo), kao i kompleksna odrednica Bosna i Hercegovina. Najbrojnije su odrednice o naseljenim mjestima – 343 (26,24%), zatim istorijski tekstovi – 251 (19,2%), tekstovi iz oblasti visokog obrazovanja (10,1%), sporta (5,74%) itd. Ovakva procentualna zastupljenost odrednica po oblastima slična je i u drugim enciklopedijskim izdanjima sa područja bivše Jugoslavije.
Drugi tom Enciklopedije RS objavljen je 2018. godine i obuhvata odrednice sa početnim slovima V i G. Sadrži 1.450 odrednica i 222 pridodate odrednice (pododrednice), 520 fotografija i 17 karata, na 760 stranica. Za potrebe izrade drugog toma ERS angažovano je 16 stručnih redakcija i 323 saradnika. Obrađeno je šest opštinskih centara (Višegrad, Vlasenica, Vukosavlje, Gacko, Gornji Ribnik i Gradiška). Zastupljenost odrednica po oblastima u drugom tomu skoro je ista kao u prvom tomu. Najviše je odrednica o naseljenim mjestima – 377 (26%), zatim istorijskih tekstova – 240 (16,55%), tekstova iz oblasti visokog obrazovanja (12,34%), odrednica o vjerskim objektima i ličnostima (5,72%) itd.
Treći tom Enciklopedije RS objavljen je na samom kraju 2020. godine (štampanje je završeno u februaru 2021. godine). Obuhvata odrednice sa početnim slovima D, Đ, E, Ž. Sadrži 1.235 odrednica i više od 200 pridodatih odrednica, kao i 589 fotografija i 17 karata, na 766 stranica. Obrađen je jedan grad (Doboj) i tri opštinska centra (Derventa, Donji Žabar, Drvar). Prema karakteru i sadržaju, najviše je istorijskih tekstova – 373 (20,89%), zatim odrednica o naseljenim mjestima – 370 (20,72%), a tekstova iz oblasti obrazovanja (12,88%), sporta (6,16%) itd.
Četvrti tom Enciklopedije RS objavljen je krajem 2022. godine i obuhvata odrednice sa početnim slovima Z, I i J. Sadrži 1.009 odrednica i oko 110 pridodatih odrednica, 16 karata i oko 490 fotografija, na 688 stranica. Za potrebe izrade četvrtog toma ERS angažovano je 15 stručnih redakcija i 289 saradnika. Obrađena su dva grada (Zvornik i Istočno Sarajevo) i šest opštinskih centara (Istočna Ilidža, Istočni Drvar, Istočni Mostar, Istočni Stari Grad, Istočno Novo Sarajevo i Jezero), te kompleksna odrednica Jugoslavija. Najviše je istorijskih tekstova – 198 (19,62%), zatim odrednica o naseljenim mjestima – 169 (16,75%), tekstova iz oblasti obrazovanja – 143 (14,17%), kulture i umjetnosti – 74 (7,33%) itd.
Peti tom Enciklopedije RS objavljen je 2023. godine i obuhvata odrednice sa početnim slovima K i L. Sadrži 1.528 odrednica, više od 230 pridodatih odrednica, deset karata i oko 560 fotografija, na 914 stranica. Za potrebe izrade petog toma ERS angažovano je 15 stručnih redakcija i 301 saradnik. Obrađen je jedan grad (Laktaši) i osam opštinskih centara (Kalinovik, Kneževo, Kozarska Dubica, Kostajnica, Kotor Varoš, Krupa na Uni, Kupres i Lopare). Najviše je odrednica o naseljenim mjestima – 328 (21,46%), zatim istorijskih tekstova – 243 (15,9%), tekstova iz oblasti obrazovanja – 178 (11,65%), književnosti i jezika – 105 (6,87%) itd.
Šesti tom Enciklopedije RS predat je u štampu krajem 2024. godine i obuhvata odrednice sa početnim slovima Lj i M. Sadrži 1.356 odrednica i 147 pridodatih odrednica, kao i 383 fotografije i pet karata, na 778 stranica. U radu na šestom tomu bilo je angažovano 15 stručnih redakcija i 273 autora. Kao i u ranijim tomovima, a u skladu sa karakterom Enciklopedije kao nacionalnog leksikografskog izdanja opšteg tipa, prema suštini i sadržaju preovlađuju odrednice iz istorije i etnologije i odrednice o naseljima. Poštovala se odluka da se ne dozvoli razdvajanje odrednica pod jednim slovom u dva toma. U šestom tomu obrađena su četiri opštinska centra (Ljubinje, Milići, Modriča i Mrkonjić Grad). Najviše je istorijskih tekstova – 210 (15,5%), zatim odrednica o naseljenim mjestima – 208 (15,39%), a tekstova iz oblasti obrazovanja – 180 (13,3%), prirodno-matematičkih i tehničkih nauka – 135 (10%) itd.
U toku je izrada sedmog toma Enciklopedije Republike Srpske (2025).